Gegroet Grijze Jager fan! 

Wij lezen allemaal de Grijze Jager natuurlijk in het Nederlands (misschien Engels). Soms komt er in één van de boeken een woordje Frans voorbij, of Duits. Uiteindelijk wordt alles echter al voor ons vertaald, door de fantastische vertalers van Gottmer. Voor de personages in onze favoriete serie is dat echter niet zo gemakkelijk. In de wereld van de Grijze Jager en Broederband worden immers veel talen gesproken. In verschillende boeken maken onze helden een reis door of langs een land waar soms een andere taal gesproken wordt. Wie spreken er allemaal de Gemeenschappelijke Taal? Welke talen zijn er allemaal in de serie?  En met welke “echte” talen komen deze mogelijk overeen? 

Landen met Aralueens als moedertaal

Araluen (Engeland)

De meest gesproken taal in de boeken is het Aralueens, ook wel bekend als de Gemeenschappelijke Taal of Aralueense Taal. Wanneer onze helden op reis zijn en de taal van het land niet spreken, wordt het Aralueens gebruikt.

Celtica (Wales)

Er is niet heel veel bekend over dit land en haar taal, maar wel dat ze de Gemeenschappelijke Taal spreken. Een aanname hiervan is dat koning Duncan zijn dochter Cassandra naar het hof van koning Swyddned had gestuurd, waar ze veilig zou kunnen verblijven. Gilan, Will en Arnaut werden later tevens naar dat land gestuurd, om koning Swyddned te herinneren aan het verdrag wat gesloten was tussen beide landen. De voertaal tussen de Araluenen en de leden van koning Swyddned’s hof zal daarom waarschijnlijk Aralueens geweest zijn.

Hibernia (Ierland)

We maken voor het eerste kennis hiermee in boek 1, alleen weten we dan nog niet dat Halt uit Hibernia komt. Er wordt gezegd dat hij Aralueens sprak, maar met een zwaar accent. Het was dus wel te horen dat hij niet uit Araluen kwam. In boek 8, wanneer Halt, Will en Arnaut afreizen naar Hibernia, komen we meer te weten over de taal. Halt leert zijn reisgenoten (en ons) een aantal woorden en versterkt zijn accent. Net zoals Iers een variatie is van het Engels, zal het Hiberniaans waarschijnlijk een variatie van het Aralueens geweest zijn. Dit maakt communicatie tussen sprekers van beide talen relatief gemakkelijk, al kan er natuurlijk nog steeds sprake zijn van verschillend woordgebruik. 

Skandia (Scandinavië, Zuid-Noorwegen, Zweden en Denemarken)

Het is bekend dat de Skandiërs een eigen taal hadden en spraken, maar niet hoeveel landen het nog meer spraken. In de boeken spreken de Skandiërs zonder moeite het Aralueens, zoals te lezen is wanneer Halt helpt met het plannen van de verdediging tegen de Temujai in boek 4.

Het Scandisch komt overeen met Oernoors, die vooral bekend is van zijn runenteksten. Het Oernoords is opgedeeld in twee periodes: het oudere Oernoords (~200 – 500 n. Chr.) en het jongere Oernoords (~500 – 600/700 n. Chr.). Het Oernoords is de voorloper van vele Noord-Germaanse talen, zoals Noors, Zweeds, Deens etc. In de tijd van de Skandiërs zal er een overgang zijn geweest van het Oernoors naar het Oudnoors. Deze term wordt gebruikt om de taal in de Vroege Middeleeuwen aan te duiden, die werd gesproken tijdens de tijd van de Vikingen en daarna (700-1350 n. Chr.).

Sonderland (IJsland of Denemarken?)

Het eiland ligt ten westen van Skandia en de bewoners spreken Aralueens, zij het met een accent. Al kan het ook een eigen taal zijn waarin zij spreken. Er is niet veel bekend over het eiland zelf, maar kijkend naar de ligging komt het in de buurt van IJsland en Denemarken. ‘Sønder’ betekent in het Deens ook ‘gebroken’ als in ‘los van het continent’.

Magyara (Hongarije)

Dit land is met name bekend van de Broederband boeken wanneer Hal en de Reigers achter de piraat Zavac aangaan om de geliefde Andomal terug te krijgen. Piraterij is hoe ze hun geld verdienen, wat best vreemd is omdat het land omringd is door andere landen. Via een rivier is toegang tot de zee mogelijk. Pragha, de naam van hun hoofdstad, is Hongaars, dus ook al is de voertaal Aralueens, is het goed mogelijk dat ze ook een eigen taal hadden. Een interessant feit is dat het Hongaars een op zichzelf staande taal is: het heeft een eigen tak in de talenstamboom, die van de Oeraalse talen.

Arrida (Marokko, Noord-Afrika)

In de boeken wordt er niet heel erg op ingegaan en lijken Seley el’then en de andere wakirs Aralueens te spreken. Maar de namen en de locatie geven eerder het idee dat er ook een andere taal gesproken wordt, eerder in de richting van het Arabisch. Nomadische stammen zoals de Bedullin en Tualaghi hadden vaak ook een eigen taal, wat in de boeken te zien is voor de Tualaghi.

Santorillos (Santorini?)

De caldera op dit eiland wordt voor het eerst genoemd in boek 7 van Broederband. Veel is er niet over bekend, enkel dat de bewoners de Algemene Taal spreken. Het ligt in de Middellandse Zee, in het westen bevindt zich Cypra, ten oosten Helleno.

Landen met Aralueens als tweede taal

Picta (Schotland)

Het zal geen toeval zijn dat de pictogrammen hier vandaan komen. De meeste Scotti konden niet lezen of schrijven, dus gebruikte ze symbolen om anderen te vertellen over wat er was gebeurd. Enkel de plaatselijke leiders en afgezanten van de koning/heerser van het land kennen de taal. De inwoners spreken over het algemeen alleen hun eigen taal. Dit is te zien in de Vroege Jaren deel 1, waarin geschreven staat dat Araluen en Picta een verdrag hadden gesloten en dat zowel koning Oswald, als prins Duncan en de leiders van Picta hun best deden deze te onderhouden.

Gallica (Frankrijk, België, Luxemburg, Zwitserland, Noord-Italië en delen van Nederland en Duitsland)

Halt en Arnaut reisden in boek 3 via Gallica naar het noorden. Tijdens hun reis moest Halt meerdere keren in het Gallisch spreken, wat aangeeft dat de grote meerderheid van de bevolking geen Aralueens sprak. Het Gallisch in de boeken lijkt veel op het Frans, maar in werkelijkheid was het een Keltische taal die meerdere dialecten had, afhankelijk van waar de Kelten zich bevonden. Het Keltisch had twee hoofdgroepen: die van het eiland (Schots-Gaelic, Iers, Welsh, Manx, Bretons en Cornisch) en van het vasteland (Gallisch en Keltiberisch). In het zuiden van Gallië werd er waarschijnlijk een dialect gesproken die verwant was aan het Baskisch en het (inmiddels uitgestorven) Iberisch. Door de komst van de Romeinen werd er meer Latijn gesproken en uiteindelijk stierf het Gallisch uit in de 6e eeuw n. Chr. Het Frans wat wij kennen, komt voort uit de Romaanse taalfamilie, vanuit het Latijn.

Iberion (Spanje en Portugal)

Tijdens de vergadering tussen Cassandra en een edelman uit Iberion is het te zien dat de man op een andere manier sprak. Hij beheerste het Aralueens, maar heeft een accent en spreekt de woorden op een vloeiende manier uit. Vermoedelijk komt dat omdat hij, naast het Aralueens, ook een eigen taal heeft, of een dialect. Iberion is waarschijnlijk het huidige Spanje, Portugal of beide. De inheemse bevolking in het oosten en zuidoosten van Iberion sprak tot aan de 1e of 2e eeuw n. Chr. Iberisch. Nadat het was overgenomen door de Romeinen, werd er Iberisch-Romeins gesproken, een taalgroep waaruit later de Iberische talen kwamen, en daaruit kwamen zowel het Spaans als het Portugees.

Toscano (Italië)

Hoewel onze helden maar eenmaal in Toscano geweest zijn, hebben ze wel meermaals contact gehad met de inwoners. Een keer daarvan was om een oorlog tussen Arrida en Toscano te voorkomen. De landen waren het niet eens over de handel van koffie en vroegen de hulp van Alyss, Halt en Seley el’then. Een andere keer was in de boeken 8 en 9, toen een Genovees hen achtervolgde. Hoewel Genovesa binnen de grenzen van Toscano ligt, is het een stadstaat. Het is bekend dat de inwoners van Toscano en Genovesa een eigen taal hebben, zeer waarschijnlijk het Italiaans. Een van de gezegden van de Genovezen is “Che sarà, sarà” wat Italiaans is voor “Wat zal zijn, zal zijn.” Behalve dat spraken sommigen ook wel Aralueens, of begrepen het in ieder geval.

Nihon-Ja (Japan)

Dit land in het verre oosten kent een eigen taal, een die Alyss heeft geleerd en ook spreekt. Hoewel de delegatie uit Araluen Aralueens spreekt met de inwoners, leren we een aantal termen in het Nihon-Jaans. 大きな黒いクマ (Ōkina kuroi kuma), 蝶 (Chō), 狐 (Kitsune), ツル (Tsuru) en 鷹 (Taka). Het Nihon-Jaans komt veel overeen met het Japans, 日本 (Nihon) betekent ook letterlijk ‘Japan’. 

Onbekend

Alpina (gebied rond de Alpen)

De naam van dit land komt van de term die de Romeinen gaven aan het gebied rondom de Alpen. Tegenwoordig is dat het huidige Zwitserland en Oostenrijk. Het is mogelijk dat er in Alpina een mengeling was van verschillende talen, afhankelijk van waar de mensen zich bevonden. De Alpen liggen in een aantal landen, dus er is een grote kans aanwezig dat de inwoners van Alpina verschillende talen spreken. De meest voorkomende talen zijn misschien Gallisch, Germaans, Latijn en hier en daar Slavische talen.

Aslava (Slavische landen)

Tot nu toe is er nog geen interactie geweest tussen de personages uit de Grijze Jager en Broederband boeken en de inwoners van Aslava. Behalve de landkaart, is er geen informatie gegeven over het leven of welke taal er gesproken wordt. Vermoedelijk is het gebaseerd op de Slavische landen in Centraal en Oost-Europa. De Slavische talen zijn op te delen in drie delen: Oost-Slavisch (Russisch, Oekraïens en Wit-Russisch), West-Slavisch (Pools, Tsjechisch en Slowaaks) en Zuid-Slavisch. Deze laatste groep heeft een twee groepen. Zuidwest-Slavisch (Sloveens, Bosnisch, Servisch en Kroatisch) en Zuidoost-Slavisch (Macedonisch en Bulgaars). Een aparte taal in de laatste groep is het Kerkslavisch, een taal die vooral in kerkdiensten wordt gesproken van de oosters-orthodox en -katholiek kerken.

Teutoland (Duitsland en Pruisen)

Teutoland dankt zijn naam waarschijnlijk aan de Teutonen, een Germaanse stam die in het gebied woonde. Oorspronkelijk kwamen ze vanuit het noorden, uit Denemarken of zelfs Zweden. In de 2e eeuw v. Chr. vertrokken ze vanuit daar naar het zuiden, naar wat nu Duitsland is. Heel lang bleven ze er niet, want in 104 v. Chr. werden ze verslagen door de Romeinen en hun stam verdween. Kijkend naar het gebied, zullen er waarschijnlijk Germaanse stammen gewoond hebben die een Germaanse taal spraken. Of misschien is er wat overgebleven van de Keltische taal die de Teutonen spraken.

Oostelijke Steppen (Mongolië en deel Turkmenistan)

Dit uitgestrekte gebied komt mogelijk overeen met Mongolië en Turkmenistan, beide gelegen in Centraal-Azië. Het is bekend dat de Temujai een eigen taal hebben. Er is de moedertaal, maar elk gebied had zijn eigen dialect. Nu weten we dat het niet geschreven werd tot de 12e eeuw n. Chr., maar dat wil niet zeggen dat ze geen boodschappen konden overdragen. In boek 4 deden ze dat door een verschillende, gekleurde vlaggen te gebruiken.

Het mag dan elke keer weliswaar lang wachten zijn tot wij een nieuw Grijze Jager of Broederband avontuur kunnen lezen, maar eerlijk is eerlijk: alles is dan al vertaald. Over dit gehele scala aan bovenstaande talen hoeven wij ons gelukkig nooit druk te maken …

November 2022 – Talen in de Grijze Jager wereld